01 这封信
1482年5月,威尼斯向费拉拉宣战。埃尔科莱一世·德·埃斯特公爵娶的是阿拉贡的埃莱奥诺拉,她是那不勒斯国王费迪南多的女儿,也是自1476年起任匈牙利王后的贝亚特丽丝的姐妹。埃莱奥诺拉写信向姐妹和姐夫求援。马蒂亚斯于6月1日从波佐尼(Pressburg,布拉迪斯拉发)回信。他自己正与皇帝腓特烈三世交战,而后者的领地横亘在匈牙利和意大利之间。
这封信是一页文书院字体书写的拉丁语,背面有收信地址和一枚红色封印。客套话和说理部分是明写的。数字、军队、路线、人名和计划用密码写成,以短段的形式嵌在明写的行中。DECODE 收有两张图片(I5815、I5816)。版权归档案馆所有,这里不复制图片。
02 密码
拉丁语的每个字母都被替换成一个自创符号。许多符号看上去像数字或颠倒过来的字母(5、4、9、2、3、7、8、反写的 C、L、T 及其倒置 ⊥、Ŧ、Π、Λ、⊏、⊐、∃、∅),所以乍一看这些段落像一串数字。元音和最常见的辅音各有二到四个符号。双字母是夹在两点之间的一个符号,如 mittere 和 mitteremus 中表示 tt 的 ·ıı·。段内不分词,但各段本身大多是单个词或短语,间隔与明写文本一样。

下面这份可用的密钥,是把每段密文与刊本逐一对齐、只保留在至少两个词中重复出现的值而得到的:
| 字母 | 符号 | 字母 | 符号 |
|---|---|---|---|
| a | 8, V | n | ⊏, ϲ |
| b | d | o | 7, Π, Λ, + |
| c | Ͻ(反写的 C) | p | ⊔ |
| d | 2, ᑐ | q | = |
| e | 5, 4, 9, ς | r | Ŧ |
| f | ϵ(仅一次) | s | L, Γ, S |
| g | ᒪ(带钩的 L) | t | ⊥, + |
| h | 6 | u / v | ⊤, ∃ |
| i | 2, 3, ∅ | tt | ·ıı· |
| l | σ, ᒧ | ||
| m | ⊐, ᑐ | ||
人名符号:一个带圈的 & 表示 Veneti(及 Venetorum),一个带叉的方块表示 regi Ferdinando,一个尾巴带圈的 q 表示 Rex Hungarie,即国王自称。有些符号似乎兼表两个字母(+ 表示 o、t 和 e;2 表示 i 和 d)。密文总共只有约 330 个符号,样本太短,无法判断这些究竟是字母之间共用的真正同音符,还是根据图片转录时无法区分的两个相似形状。
03 解密文本
明写文本用正体,密文段放在方括号里,对刊本的更正用粗体。信的开头几行全是明写,照录 Fraknói 的刊本。
… statim cum domina regina consorte nostra statuimus [mittere] in [subsidium] [vestrum] [quingentos] [equites], inter [quos] essent [centum] [usarones], idest [homines] levis [armature], qui plus [ceteris] [valent]. Sed cum examinaremus cum domina regina ‹两个符号› et [aliis] nostris, per [quam] [viam] possemus [eos] [mittere], non invenimus aliquam [tutam]. …
In crastinum hinc recedet [Mager] [Balas] [capitaneus] [noster] cum [pluribus] [gentibus], iturus in [Croatiam] versus [confinia] [Venetorum], ubi [plures] etiam [congregabit]; et quotienscunque inventa erit [tuta] [transeundi] [via], statim significet [Regi Hungarie] et illic faciet [?] [venient].
Speramus cito nos [res] [nostras] ita [disposituros], ut meliori postea modo [vos] [iuvare] possemus. [Rex Hungarie] [scripsit] [regi Ferdinando] quomodo possent [diverti] [Veneti] et [confundere] [eos] et cum paucis [pecuniis].
Dat. Posonii, primo Junii 1482.
“……我们当即与王后夫人决定,派五百骑兵援助你们,其中有一百名轻骑兵(hussar),即轻装骑兵,他们比其余人更有用。但当我们与王后及其他谋臣商议走哪条路派他们去时,却找不到一条安全的路。……明天,我们的将领 Balázs Magyar 将率大批军队从这里出发前往克罗地亚,朝威尼斯边境方向,在那里他还会招集更多人马;一旦找到安全通道,他要立即禀告匈牙利国王,他们就会到那里去。我们希望很快把自己的事务安排妥当,以便日后能更好地帮助你们。匈牙利国王已写信给费迪南多国王,告诉他怎样才能把威尼斯人引开、使之陷入混乱,而且花费不多。”
04 刊本错在哪里
- “qui plus ceteris valoris (így)”。这一段是 v-a-l-e-n-t。轻骑兵是“比其他人更有用的”那些人。编者印了一个不成词的词,并标上 sic。
- “cum pluribus servis”。这一段是 g-e-n-t-i-b-u-s,其中的 g 是与 congregabit 中相同的带钩 L。Balázs 带着军队出发,这与一位被派往威尼斯边境招集更多人马的将领相符。
- “Speramus nos eos nostris contra dispositiones ut meliori postea modo possemus (így)”。校订本漏掉了明写的 cito 一词,把 r-e-s 当成 eos,把 n-o-s-t-r-a-s 当成 nostris,把 d-i-s-p-o-s-i-t-u-r-o-s 变成“contra dispositiones”,还遗漏了句子所需的动词 v-o-s i-u-v-a-r-e。根据符号解密,这句是通顺的拉丁语:Speramus cito nos res nostras ita disposituros, ut meliori postea modo vos iuvare possemus.
- 那份“摘要”。Fraknói 以日期结束这封信,然后把 Rex Hungarie scripsit regi Ferdinando, quomodo possent diverti Veneti et confundere eos et cum paucis pecuniis 这几个词作为“信末一份同时代笔迹的摘要”给出。其实那是信本身的最后一句,笔迹相同,位于日期之前,三个人名符号以及 s-c-r-i-p-s-i-t、d-i-v-e-r-t-i、c-o-n-f-u-n-d-e-r-e、e-o-s 和 p-e-c-u-n-i-i-s 都是密文。他的文字没错,但把这句放到了信外。背面只有地址和封印,所以如果另有一份解读存在,它应在 2a 叶上,而 DECODE 没有拍摄该叶。
05 仍不确定的部分
- statim significet [Regi Hungarie] et illic faciet [?] [venient]。刊本作 convenire。faciet 之后的一段是带圈 q 的人名符号,后接 v-e-n-i-e-n-t(评为 C 级)。同一符号在这里也可能表示 quod 或音节 con-。第一个 q 形符号之前的那个明写动词,在图片上看更像 sufficietur 而不是 significet(评为 M 级)。意思则毫无疑问。
- cum domina regina 之后的两个人名符号不在刊本中,也未解读(评为 I 级)。
- 兼表两个字母的符号(+、2)和只出现一次的 f 评为 C 级。密钥的其余部分评为 H 级,均经两个或更多词证实。
- Fraknói 给出的关于致费迪南多国王那封信的两行(“Scripsimus regi Ferdinando, ut rex ipse vel dux Ferrarie possent aliquem excogitare modum…”)只核对了其中的密文部分(modum、tuto、mitteremus)。他的“libenter mitteremus (így)”照刊本保留:这一段确实拼作 m-i-tt-e-r-e-m-u-s。
06 来源
- 摩德纳,Archivio di Stato,Cancelleria ducale,Carteggio principi esteri 1622,b. 1/3,nos. 2, 2a。图片:DECODE R1156(需登录;图片 I5815 为正面,I5816 为背面)。
- Fraknói Vilmos,Mátyás király levelei. Külügyi osztály,第二卷,1480–1490(布达佩斯:MTA,1895),第 131 号,pp. 232–233。MEK 07105。
- Nagy Iván 与 Nyáry Albert 编,Magyar diplomácziai emlékek Mátyás király korából,第三卷(布达佩斯,1877),第 14 号,首次刊印,Fraknói 曾引用。
- 同一费拉拉–匈牙利通信中的相关信件(Sadoleto 1482–83、Valentini 1486、Costabili 1489–93)藏于 ASMo,Ambasciatori,Ungheria,也见于 Vestigia。
笔记、DECODE 记录和校订本的文本副本在代码库文件夹 targets/matthias1482/中。应档案馆要求,图片不放入代码库。

